„Dziady cz. II” to oczywiście kolejna lektura obowiązkowa, która może pojawić się na egzaminie ósmoklasisty. Podobnie jak do „Opowieści wigilijnej” mam sentyment do tego tekstu.
Podobieństwa i różnice
Tym razem nie mamy Świąt Bożego Narodzenia, a okolice 1 listopada, czyli święta Wszystkich Świętych. Utwory należą do różnych gatunków i rodzajów literackich – „Opowieść wigilijna” to opowiadanie (epika), a „Dziady cz. II” dramat romantyczny (dramat) Elementem łączącym oba teksty są duchy, które mają przekazać ważne przesłanie. Warto zwrócić również uwagę na Widmo Złego Pana, które nie pomagało innym oraz Scrooge’a, który przed przemianą reprezentował bardzo podobną postawę.
Czy prawdy moralne zawarte w tekście Mickiewicza, są aktualne również dzisiaj?
To pytanie, które co roku w zasadzie chodzi mi po głowie. Część druga powstała w latach 1821-1822, czyli 200 lat temu, czy współczesny człowiek nadal uważa, że pełnię człowieczeństwa osiąga ten, kto doznaje cierpienia, pomaga innym i nie buja w obłokach? Warto temat przemyśleć, podobnie jak motto towarzyszące utworowi: „Są dziwy w niebie i na ziemi, o których ani śniło się waszym filozofom” (William Szekspir).
Wracając na ziemię…
Powodów do refleksji znajdzie się sporo w „Dziadach”, ale do egzaminu ósmoklasisty potrzebna jest też konkretna wiedza! Poniżej znajdziecie czytanie ze zrozumieniem, które pozwoli Wam sprawdzić swoją wiedzę oraz krótki film porządkujący i utrwalający wiedzę z lektury. Powodzenia!
Czytanie ze zrozumieniem
Guślarz
Zamknijcie drzwi od kaplicy
I stańcie dokoła truny;
Żadnej lampy, żadnej świecy,
W oknach zawieście całuny
(…)
Czyscowe duszeczki!
W jakiejkolwiek świata stronie:
(…)
Każda śpieszcie do gromady!
Gromada niech się tu zbierze!
Oto obchodzimy Dziady!
Zstępujcie w święty przybytek;
Jest jałmużna, są pacierze,
I jedzenie, i napitek.
Chór
Ciemno wszędzie, głucho wszędzie,
Co to będzie, co to będzie?
Guślarz
Podajcie mi garść kądzieli,
Zapalam ją; wy z pośpiechem,
Skoro płomyk w górę strzeli,
Pędźcie go z lekkim oddechem.
O tak, o tak, dalej, dalej,
Niech się na powietrzu spali.
(…)
Naprzód wy z lekkimi duchy,
Coście śród tego padołu
Ciemnoty i zawieruchy,
Nędzy, płaczu i mozołu
Zabłysnęli i spłonęli
Jako ta garstka kądzieli.
Kto z was wietrznym błądzi szlakiem,
W niebieskie nie wzleciał bramy,
Tego lekkim, jasnym znakiem
Przyzywamy, zaklinamy.
Chór
Mówcie, komu czego braknie,
Kto z was pragnie, kto z was łaknie.
Guślarz
Patrzcie, ach, patrzcie do góry,
Cóż tam pod sklepieniem świeci?
Oto złocistymi pióry
Trzepioce się dwoje dzieci.
Jak listek z listkiem w powiewie,
Kręcą się pod cerkwi wierzchołkiem;
Jak gołąbek z gołąbkiem na drzewie,
Tak aniołek igra z aniołkiem.
(…)
Aniołek
(do jednej z wieśniaczek)
Do mamy lecim, do mamy.
Cóż to, mamo nie znasz Józia?
Ja to Józio, ja ten samy,
A to siostra moja Rózia.
My teraz w raju latamy,
Tan nam lepiej niż u mamy.
Patrz, jakie główki w promieniu,
Ubiór z jutrzenki światełka,
A na oboim ramieniu
Jak u motylków skrzydełka;
W raju wszystkiego dostatek,
Co dzień to inna zabawka:
Gdzie stąpim, wypływa trawka,
Gdzie dotkniem, rozkwita kwiatek.
Lecz choć wszystkiego dostatek,
Dręczy nas nuda i trwoga.
Ach, mamo, dla twoich dziatek
Zamknięta do nieba droga!
Chór
Lecz choć wszystkiego dostatek,
Dręczy ich nuda i trwoga.
Ach, mamo, dla twoich dziatek
Zamknięta do nieba droga!
Guślarz
Czego potrzebujesz duszeczko,
Żeby się dostać do nieba?
Czy prosisz o chwałę Boga?
Czyli o przysmaczek słodki?
Są tu pączki, ciastka, mleczko
I owoce, i jagodki.
Czego potrzebujesz, duszeczko,
Żeby się dostać do nieba?
Aniołek
Nic nam, nic nam nie potrzeba.
Zbytkiem słodyczy na ziemi
Jesteśmy nieszczęśliwemi.
Ach, ja w mojem życiu całem
Nic gorzkiego nie doznałem.
Pieszczoty, łakotki, swawole,
A co zrobię, wszystko caca.
Śpiewać, skakać, wybiec w pole,
Urwać kwiatków dla Rozalki,
Oto była moja praca,
A jej praca stroić lalki.
Przylatujemy na Dziady
Nie dla modłów i biesiady,
Niepotrzebna msza ofiarna;
Nie o pączki, mleczka, chrusty, –
Prosim gorczycy dwa ziarna;
A ta usługa tak marna
Stanie za wszystkie odpusty.
Bo słuchajcie i zważcie u siebie,
Że według bożego rozkazu:
Kto nie doznał gorczycy ni razu,
Ten nie dozna słodyczy w niebie.
Chór
Bo słuchajcie i zważcie u siebie,
Że według bożego rozkazu:
Kto nie doznał goryczy ni razu,
Ten nie dozna słodyczy w niebie.
Adam Mickiewicz, „Dziady”, Warszawa 1974.
1. Guślarz oraz zgromadzone z nim osoby znajdują się
| a) w starym, opuszczonym domu. | c) w lesie. |
| b) w kaplicy. | d) nie wiadomo, gdzie są. |
2. Zaznacz P, jeżeli zdanie jest prawdziwe lub F, jeżeli jest fałszywe.
| Podczas obrzędu dziadów przyzywano „czyscowe duszeczki”, czyli dusze zmarłych, które znajdowały się w piekle. | P | F |
| Dla przywoływanych dusz przygotowane było jedzenie i napoje. | P | F |
3.Zaznacz poprawne odpowiedzi. W przywołanym fragmencie Guślarz przywołuje A/B poprzez C/D.
| a) duchy lekkie | c) zapalenie świecy |
| b) duchy pośrednie | d) zapalenie garści kądzieli |
4. Przywołane we fragmencie duchy to
| a) wysłannicy Boga – aniołowie | c) dzieci Józio i Rózia |
| b) dzieci Józia i Rózio. | d) symbol wszystkich małych dzieci. |
5. Napisz, o co proszę zgromadzonych ludzi duchy.
………………………………………………………………………………………………………………………………………….
6. Na podstawie znajomości całego utworu, napisz, czy zgromadzeni na uroczystości ludzie udzielili pomocy duchom, które pojawiły się w powyższym fragmencie.
………………………………………………………………………………………………………………………………………..
7.
- Zacytuj pouczenie, które wygłaszają przywołane postacie, pamiętaj o odpowiednim zapisie cytatu.
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
- Wyjaśnij własnymi słowami, co oznaczają zacytowane słowa.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………..
8. Na podstawie znajomości całego utworu ponumeruj wydarzenia w kolejności chronologicznej.
| Zapalenie przez Guślarza święconego wianka. | |
| Pojawienie się Widma Złego Pana. | |
| Wywołanie Aniołków. | |
| Zgromadzenie się wieśniaków w celu obchodzenia obrzędu Dziadów. | |
| Niespodziewany duch – Upiór. | |
| Przywołanie ducha Dziewczyny. | |
| Historia Kruka i Sowy. |
9. Zamieszczone w nawiasie słowa: „Aniołki (do jednej z wieśniaczek) to ………………………….., które są charakterystyczne dla rodzaju literackiego zwanego ………………………………… .
10. Podaj cztery cechy „Dziadów”, które sprawiają, że możemy zaklasyfikować je do dramatu romantycznego.
………………………………………………………………………………………………………………………………………..
11. Wymień bohatera innej lektury, który zaznał w życiu cierpienia, wyjaśnij, co było jego przyczyną.
Bohater ………………………………………………………………
Przyczyna ……………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………….
Odpowiedzi do czytania ze zrozumieniem:
- B
- FP
- A/D
- C
- Duchy proszą zgromadzonych ludzi o dwa ziarnka gorczycy.
- Zgromadzeni ludzi udzielili pomocy duchom lekkim, które pojawiły się we fragmencie tekstu.
- „Kto nie doznał goryczy nie razu, ten nie dozna słodyczy w niebie”. Zacytowane słowa oznaczają, że kto nigdy nie cierpiał, nie może się dostać do nieba. Cierpienie jest jednym z elementów człowieczeństwa.
- 5,3,2,1,7,6,4
- didaskalia, dramatem
- Np.: nastrój tajemniczości i grozy, nawiązania do ludowości, muzyczność dzieła podkreślona przez kwestie chóru, przemieszanie świata fantastycznego i rzeczywistego.
- Bohater: Rudy, przyczyna: Rudy był torturowany przez Gestapo, zmarł w wyniku odniesionych ran kilka dni po tym, jak przyjaciele go odbili.
