Tworzenie rozprawki bywa trudne. Z mojego doświadczenia wynika, że często kłopoty pojawiają się już na samym początku, czyli przy pisaniu wstępu. Najczęstsze pytanie brzmi:
Jak mam to zacząć?
Przede wszystkim należy pamiętać, że wstęp ma zachęcić do dalszego czytania, wprowadzić do tematu. Tutaj nie ma miejsca na argumentację, nie wspominamy również w tym miejscu o lekturach! To tak, jak w sytuacji, gdy zapraszamy kogoś do siebie na kawę czy herbatę. Naszym gościom nie podajemy niczego w drzwiach, pozwalamy im zdjąć kurtkę, zapraszamy do pokoju lub kuchni i dopiero wtedy, gdy już usiądą i poczują się dobrze, zachęcamy do wypicia czegoś. Podobnie wygląda sprawa w rozprawce – najpierw wprowadzam do tematu, a na końcu stawiam tezę lub hipotezę:
Wstęp= dwa zdania wprowadzające + teza/hipoteza
Sposób, który ja polecam na początku, to znalezienie „słowa klucza/ słów kluczy”. Są to takie wyrazy, na temat których zawsze mogę coś napisać. Weźmy na przykład temat z arkusza egzaminacyjnego z roku 2024:
Napisz rozprawkę, w której rozważysz trafność stwierdzenia, że warto pomagać innym.
W argumentacji odwołaj się do wybranej lektury obowiązkowej oraz do innego utworu
literackiego.
Moim „słowem kluczem” może być „pomagać, pomoc, pomaganie”. Czy na ten temat jestem w stanie coś napisać?
Każdy kiedyś komuś pomógł. Mogło się to zdarzyć w szkole, gdy kolega nie potrafił rozwiązać zadania domowego albo w domu, kiedy rodzice poprosili o pomoc w wyniesieniu śmieci. W życiu warto pomagać innym.
Spójrzmy na temat z 2023 r.:
Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem, że to, jakimi jesteśmy ludźmi, zależy od nas
samych? Napisz rozprawkę, w której przedstawisz swoje stanowisko. W uzasadnieniu
odwołaj się do lektury obowiązkowej oraz do innego utworu literackiego.
Zaznaczam „słowa klucze” – jakimi jesteśmy ludźmi. Zaczynam bardzo podobnie:
Każdy człowiek jest inny. Niektórzy bardzo dbają o to, aby mieć wysokie wyniki w nauce, sumiennie wykonują swoje obowiązki, starają się być dobrymi osobami, innym zależy na tym, aby mieć spokojne życie, w którym nie będą musieli podejmować wyzwań. Czy to, jakimi jesteśmy ludźmi, zależy od nas samych?
Czy schemat jest zły?
Pamiętajcie, że żaden z egzaminatorów nie wie, że rozpoczynacie w ten sam sposób kolejną rozprawkę! Schemat może w tym przypadku ułatwić znaczenie pracę i przyspieszyć jej pisanie, a na czasie wszystkim zależy, bo jest on podczas egzaminu ograniczony!
Lepsza teza czy hipoteza?
Wszystko zależy od tego, jakich lektur chcemy użyć. Ważne jest jednak, aby zarówno tezę jak i hipotezę zamieścić we wstępie tak, jak jest w temacie podanym w arkuszu. Można ją napisać własnymi słowami, ale zawsze istniej ryzyko, że coś zniekształcimy i dalsza część pracy będzie nie na temat. Nie komplikujemy sobie życia i wybieramy najprostszą drogę.
Trochę matematyki
Ile słów powinien mieć wstęp? Jeżeli całe wypracowanie ma zawierać minimum 200 wyrazów, na wstęp przeznaczamy około 30, podobnie na zakończenie. Na dwa argumenty pozostaje około 140. Oczywiście nie musimy się tego tak matematycznie trzymać, ale, jeżeli kompozycja ma być odpowiednia, staramy się zachowywać proporcje. Obowiązkowo, jak nazwa wskazuje, rozwinięcie jest częścią najdłuższą. Wstęp i zakończenie objętościowo wypadają tak samo.
Powodzenia!
