Egzamin ósmoklasisty jeszcze daleko, ale zgodnie z wcześniejszą zapowiedzią nastał czas na solidne przygotowania. Zaczynamy od krótszych tekstów. Większość z nich zamieszczona była w szkolnych podręcznikach i pewnie nie wszyscy nawet wiedzą, że należą one do lektur obowiązkowych.
„Jakiż to chłopiec piękny i młody?/ jaka to obok dziewica?”
To oczywiście pierwsze wersy „Świtezianki” Adama Mickiewicza. Tekst ważny między innymi ze względu na to, że reprezentuje gatunek ballady, ale też bardzo dobrze można go wykorzystać w tematach argumentacyjnych związanych z miłością, wiernością, problemem winy i kary, naturą, elementami fantastycznymi. Kim jest tytułowa Świtezianka? Jak pisze sam Mickiewicz w przypisie do tytułu: „Jest wieść, że na brzegach Świtezi pokazują się Ondiny, czyli Nimfy wodne, które gmin nazywa świteziankami”. Mamy tutaj wyraźne nawiązanie do wierzeń ludowych, tak istotne w balladzie.
Co warto wiedzieć?
Mierząc się ze „Świtezianką” musimy znać:
- treść – historia strzelca i dziewczyny,
- czas i miejsce akcji,
- narrację,
- cechy ballady,
- występujące motywy.
Dodatkowo oceniamy postępowanie głównych bohaterów, rozpoznajemy środki stylistyczne oraz ważne fragmenty, np.:
„Młody jest strzelcem w tutejszym borze, / kim jest dziewczyna? -ja nie wiem?”
„Chłopiec przyklęknął, chwycił w dłoń piasku, / Piekielne wzywał potęgi,/ Klął się przy świętym księżyca blasku,/ Lecz czy dochowa przysięgi?”
„Bo kto przysięgę naruszy,/ Ach biada jemu, za życia biada! I biada jego złej duszy!”
Czytanie ze zrozumieniem
Na początek proponuję krótkie czytanie ze zrozumieniem w celu sprawdzenia, ile pamiętacie z lektury. Jeżeli okaże się, że wynik nie jest zadowalający, zachęcam do obejrzenia filmu podsumowującego wiadomości ze „Świtezianki”. Powodzenia!
Adam Mickiewicz „Świtezianka”
Jakiż to chłopiec piękny i młody?
Jaka to obok dziewica?
Brzegami sinej Świtezi wody
Idą przy świetle księżyca.
Ona mu z kosza daje maliny,
A on jej kwiatki do wianka;
Pewnie kochankiem jest tej dziewczyny,
Pewnie to jego kochanka.
Każdą noc prawie, o jednej porze,
Pod tym się widzą modrzewiem.
Młody jest strzelcem w tutejszym borze;
Kto jest dziewczyna? ja nie wiem.
— „Powiedz mi piękna, luba dziewczyno,
Na co nam te tajemnice —
Jaką przybiegłaś do mnie drożyną?
Gdzie dom twój, gdzie są rodzice? (…)
Chateczka moja stąd niedaleka
Pośrodku gęstej leszczyny;
Jest tam dostatkiem owoców, mleka,
Jest tam dostatkiem źwierzyny”.
— „Stój, stój, odpowie, hardy młokosie,
Pomnę, co ojciec rzekł stary;
Słowicze wdzięki w mężczyzny głosie,
A w sercu lisie zamiary.
Więcej się waszej obłudy boję,
Niż w zmienne ufam zapały;
Możebym prośby przyjęła twoje:
Ale czy będziesz mnie stały?” —
Chłopiec przyklęknął, chwycił w dłoń piasku,
Piekielne wzywał potęgi,
Klął się przy świętym księżyca blasku…
Lecz czy dochowa przysięgi?
„Dochowaj, strzelcze, to moja rada:
Bo kto przysięgę naruszy,
Ach, biada jemu, za życia biada!
I biada jego złej duszy!” — (…)
To mówiąc, dziewka więcej nie czeka,
Wieniec włożyła na skronie,
I pożegnawszy strzelca z daleka,
Na zwykłe uchodzi błonie.
Próżno się za nią strzelec pomyka,
Rączym wybiegom nie sprostał;
Znikła jak lekki powiew wietrzyka,
A on sam jeden pozostał.
Idzie nad wodą, błędny krok niesie,
Błędnemi strzela oczyma:
Wtem wiatr zaszumiał po gęstym lesie,
Woda się burzy i wzdyma.
Burzy się, wzdyma, pękają tonie,
O niesłychane zjawiska!
Ponad srebrzyste Świtezi błonie
Dziewicza piękność wytryska.
Jej twarz, jak róży bladej zawoje,
Skropione jutrzenki łezką:
Jako mgła lekka, tak lekkie stroje
Obwiały postać niebieską.
— „Chłopcze mój piękny, chłopcze mój młody,
Zanuci czule dziewica —
Po co wokoło Świteziu wody
Błądzisz przy świetle księżyca?
Po co żałujesz dzikiej wietrznicy,
Która cię zwabia w te knieje,
Zawraca głowę, rzuca w tęsknicy,
I może jeszcze się śmieje?
Daj się namówić czułym wyrazem:
Porzuć wzdychania i żale,
Do mnie tu, do mnie, tu będziem razem
Po wodnym pląsać krysztale.
Zadanie 1 (0-1)
Na podstawie przytoczonego fragmentu oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeżeli zdanie jest prawdziwe lub F, jeżeli jest fałszywe.
| Świtezianka to inne określenie nimfy wodnej. | P | F |
| Akcja utworu rozgrywa się nad jeziorem Świteź. | P | F |
Zadanie 2 (0-2)
A) Zaznacz P, jeżeli zdanie jest prawdziwe lub F, jeżeli jest fałszywe.
| Narrator występujący w tekście jest wszechwiedzący. | P | F |
B) Uzasadnij odpowiedź z podpunktu A, cytując odpowiedni fragment tekstu.
………………………………………………………………………………………………………………………..
Zadanie 3 (0-1)
W cytowanym fragmencie „Jej twarz jak róży bladej zawoje/ skropione jutrzenki łezką/ jako mgła lekka, tak lekkie stroje/ obwiały postać niebieską” występuje
A) porównanie podkreślające urodę Świtezianki.
B) wykrzyknienie podkreślające powagę sytuacji.
C) wyliczenie podkreślające urodę Świtezianki.
D) anafora do Świtezianki.
Zadanie 4 (0-1)
Odwołując się do znajomości lektury napisz, jaką decyzję podjął strzelec – uległ kobiecie, która wynurzyła się z jeziora, czy dotrzymał obietnicy? Wyjaśnij, jakie były konsekwencje jego wyboru.
………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………….
Zadanie 5 (0-2)
Wyjaśnij, dlaczego utwór Adama Mickiewicza można nazwać balladą (podaj minimum trzy cechy).
………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………
Zadanie 6 (0-2)
W „Świteziance” Adama Mickiewicza pojawi się motyw winy i kary. Odwołując się do wybranej lektury obowiązkowej, wyjaśnij, czym zawinił i jaka kara spotkała wybranego bohatera.
Lektura: ……………………………………….
Bohater: ……………………………………….
Wina i kara: ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
